Geroepene

In de zomer van 2002 kreeg Nederland een premier die alles van het christelijk-sociaal gedachtegoed wist, maar nog geen bestuurlijke ervaring had: een absolute beginner. Zijn ministers leerden hem kennen als iemand die het initiatief niet naar zich toetrok, vergaderingen louter procedureel voorzat en zijn gezag niet liet gelden. Hij was eerder de notulist dan de leider van het kabinet. Zijn ambtenaren klaagden dat hij zijn oren liet hangen naar een klein groepje vertrouwelingen - meestal van gereformeerde komaf. Hij was eigenwijs, lichgeraakt en kon slecht tegen kritiek. Als die werd geuit, sloot hij zich in zichzelf op. Als een Zeeuwse oester.

Aan het Binnenhof werd gegniffeld om die man met dat brilletje en dat rare kapsel. De grachtengordel moest niets hebben van tegeltjeswijsheden als fatsoen met je doen. Boris Dittrich, een van zijn steunpilaren in de Kamer, noemde hem 'op beslissende momenten afwezig'. De pers schilderde hem af als brekebeen. Wat niemand begreep, was dat ze in de provincie juist wel van zo'n antiheld hielden. Oud CDA-voorzitter Marnix van Rij: 'Jan Peter komt écht uit Capelle in Zeeland, dat is zijn kracht.' Vijf redacteuren van Vrij Nederland beschrijven het leven en de loopbaan van de professor die zomaar premier van Nederland werd.